وداع دبيرکل
نيکلاى پاخومف

مترجم: سيامک سلطانى

هر انسان انديشمندى، که پيگير روابط بين‌المللى باشد، با اطمينان و تاسف خاطر خواهد گفت که در اين ۱۰سال اخير وضعيّت در حول وحوش سه چالش مورد نظرسازمان ملل متحد، نه تنها بهبود نيافته، بلکه تا حدّى بدترهم شده است. کوفى عنان درسخنرانى خود با اعتراف به اين واقعيت غم‌انگيز، چهره انسانى صادق را به نمايش گذاشت. البته او به مثابه مهم‌ترين ديپلمات سيّاره ما، با صداقت تلاش نمود تا دست‌آوردهاى مثبت اين ۱۰سال را نيز به ياد آورد، اما مجبور بود که دائمن به نتايج ناخوشايند رجوع نمايد
دوره دبيرکلى کوفى عنان به پايان خود نزديک مى‌شود. هرچند که در بررسى عملکرد او دراين مقام نمى‌توان گفت که او به مثابه معمار تحوّلات انقلابى و يا ايجادگرى بزرگ که بود نامش در تاريخ بشرى به ثبت خواهد رسيد؛ وليکن پست دبير کلى سازمان ملل متحّد از آن جمله پست‌هايى است که به کمک آن مى‌توان مسير دوره تاريخى معينى را تشخيص داد. هر دبير کل جديد در سازمان ملل متّحد، به معناى فصلى تازه در روابط بين‌المللى، و عملکرد او تعيين‌کننده پارامترهاى تغيير و تحولات سياست‌هاى جهانى درچند سال پيش روى است. کوفى عنان در طى آخرين سخنرانى خود در برابر مجمع عمومى سازمان ملل متّحد، جمع‌بندى‌ای ازعملکرد خود ارائه نمود.
کوفى عنان در سخنان خود به سه چالش بزرگ که پاسخگويى به آنها، از۱۰ سال پيش هم‌چون وظيفه‌اى دربرابر بشريت قرار داشتند، اشاره نمود و دريغا که اين سه چالش بزرگ تا همين امروز نيز بى‌پاسخ مانده‌اند. وى کنه نظرات خود را در مورد اين سه چالش اين‌چنين بيان نمود: نخست- جهانى‌سازى مى‌بايست بگونه‌اى پيش رود که همه انسان‌ها از ثمرات آن بهره‌مند شوند و نه تعداد اندکى خوش‌شانس؛ دوم- پايان بخشيدن به هرج و مرجى که با پايان جنگ سرد جهان را فرا گرفته است و جايگزينى آن با چنان نظم نوينى و آن‌گونه که در منشور ما نيز آمده است؛ اساس آن صلح و آزادى است؛ سوم- دفاع از حق و کرامت انسان‌ها، به‌ويژه زنان، که در مقياسى به اين وسعت پايمال مى‌گردد.
هر انسان انديشمندى، که پيگير روابط بين‌المللى باشد، با اطمينان و تاسف خاطر خواهد گفت که در اين ۱۰سال اخير وضعيّت در حول وحوش سه چالش مورد نظرسازمان ملل متحد، نه تنها بهبود نيافته، بلکه تا حدّى بدترهم شده است.
کوفى عنان درسخنرانى خود با اعتراف به اين واقعيت غم‌انگيز، چهره انسانى صادق را به نمايش گذاشت. البته او به مثابه مهم‌ترين ديپلمات سيّاره ما، با صداقت تلاش نمود تا دست‌آوردهاى مثبت اين ۱۰سال را نيز به ياد آورد، اما مجبور بود که دائمن به نتايج ناخوشايند رجوع نمايد. مى‌دانيم که کوفى عنان به عنوان نماينده قاره آفريقا به اين سمت انتخاب گرديد، و از قضا در عرصه سياست جهانى، قاره آفريقا در مرکز معضلات مهمى قرار گرفت که سازمان ملل چالش با آنان را در دستور داشت.
اين بار دبير کل آتى سازمان ملل از قارّه آسيا که کوفى عنان در سخنانش از موفقيت‌هاى آن ياد نمود، انتخاب خواهد شد. موفقيت‌هايى که دليل‌شان نه در نتيجه سياست همکارى‌هاى بين‌المللى، بلکه در اثر سياست‌هاى معين اتخاذ شده توسط دولت‌هاى ملى، که عادت به اتکاء به نيروى خويش کرده‌اند، به دست آمده‌است.
در ارتباط با معضلات اساسى که کوفى عنان در سخنانش به آن‌ها پرداخت، بايد اذعان داشت که يافتن راه حلّ براى آن‌ها، به زمانى هرچه دورتربه تعويق افتاده است. آن چه که به گلوباليزاسيون مربوط مى‌شود، ودر واقع مهمترين کاستى ضميرآن نيز محسوب مى‌شود، آن است که در کنار ايجاد امکان بسيار استثنايى براى هر فرد دراستفاده از همه توانايى‌هايش، درعوض جامعه را شقّه شقّه نموده و همه تلاش‌هايى را که در گذشته براى يک‌پارچگى جامعه به‌کار رفته‌اند، بر باد مى‌دهد.
با وجود همه تلاش‌هاى کاخ سفيد و دستگاه دولتى آمريکا، تداوم هرج و مرج در روابط بين‌المللى، به امرى واضح و آشکار تبديل شده است. به منظور قضاوت در مورد سطح "مصونيت" حقوق بشر در جهان امروز، رجوع به سخنرانى کوفى عنان کافی است. دبيرکل در رابطه با هر چه وسيع‌تر شدن امکانات معلولان با غرور تمام اظهار نظر نمود، اما در رابطه با هرچه محدودتر شدن حقوق انسان‌ها که به بهانه مبارزه با تروريسم بين‌الملل صورت مى‌گيرد، ترجيح داد که وارد بحث نشود.
در بخش مربوط به راه‌هاى خروج از بحران، دبيرکل به منشور سازمان ملل رجوع مى‌کند:" تمامى چالش‌هايى که ما درگيرشان هستيم، داراى خصلتى گلوبال هستند. و به همين دليل مى‌بايد که به آن ها‌پاسخى گلوبال داده شود، و همه خلق‌ها در به تحقق رساندن آن‌ها نقش معينى ايفا کنند. من مخصوصا مى‌گويم "همه خلق‌ها" و نه آنگونه که در مقدمه منشور ما "همه دولت‌ها" آمده است. براى من ١٠ پيش نيز واضح بود و اکنون بيش ازگذشته به اين امراعتقاد دارم که نمى‌توان فقط در چارچوب دولت‌ها به روابط بين‌المللى پرداخت. روابط بين‌المللى يعنى روابط بين خلق‌ها، بين "شرکت‌کنندگان غير دولتى“ که نقش با اهمّيتى ايفا مى‌کنند و سهمى حياتى بر عهده دارند."

چه بسا که سمت‌گيرى سياست جهانى در١٠ در سال آتى، در همين سخنان کوفى عنان نهفته باشند. و امکان بسيار دارد که دبير کل آتى با اتکاء به همين "شرکت کنندگان غير دولتى“، بتواند پيشرفتى در برخورد با اين چالش‌ها داشته باشد.
خوب حداقل مى‌توان اميدوار بود.

٢٢- سپتامبر- ٢٠٠٦

www.politcom.ru