گفتگو با دشمن

مايکل هرش و جان برى (Michael Hirsh and John Barry)
ترجمه از نيوزويک: مهرداد بهارآرا

ايران و آمريکا براى پايان دادن به کشتار قومى در عراق تا چه حد از خود انعطاف نشان ميدهند؟ پشت پرده ها، در اثناى برداشتن نخستين گامها به سمت تهران
١۷ نوامبر ٢٠٠۶ – سر ميز شام لذيذ کباب، آنها از سفرها و جاهاى مورد علاقه‌ى خود صحبت کردند. جيمز بيکر، از دوستان ديرين و مورد اعتماد خانواده‌ى بوش، با احساسى نوستالژيک از سفرهاى خود به ايران قبل از سال ١۹۷۹، سالى که انقلاب اسلامى ايران بوقوع پيوست، و از بحران گروگانگيرى که بر روابط سياسى دو طرف نقطه‌ى پايانى گذاشت، صحبت کرد. جواد ظريف، سفير ايران در سازمان ملل متحد، مؤدبانه از گلايه‌هاى گذشته و اينکه آمريکا در دوران بوش پدر، زمانى که بيکر وزير امور خارجه بود، نتوانست ايران را جدى بگيرد شکوه کرد. بنا به‌گفته‌ى دو نفر که در اين ملاقات حضور داشتند و پذيرفتند که در صورت فاش نشدن نامشان آنچه را گذشت شرح دهند: ظريف گفت که آمريکائی‌ها هيچوقت از ايران به خاطر کمک به آزادى گروگان‌هاى آمريکائى در لبنان در اوائل دهه‌ى ۹٠ و اخيراَ مخالفت با طالبان در افغانستان قدردانى نکردند. پيام نه خيلى زيرکانه‌ى ظريف اين بود که: ايران ديگر حاضر نيست هيچ چيزى را بدون دريافت دستمزد انجام دهد. ايران تنها در يک معاله‌ى گسترده‌تر که، از بين ديگر موضوعات، درخواست آمريکا براى کمک در عراق را با به رسميت شناختن حق ايران در غنى‌سازى اورانيوم از طرف آمريکا، پيوند بزند وارد بازى ميشود.

بيکر، که بخاطر مهارتهاى استادانه‌ى خود در چانه‌زنى معروف است، با اظهار اينکه که وى آمده است تنها در مورد موضوع عراق صحبت کند، حاضر نشد در اين زمينه قولى بدهد. (اين گفتگوى سر ميز شام، در پنجم اکتبر در مقر هيئت ايرانى در مانهاتان اتفاق افتاد) بيکر گفت که يک دولت ضعيف در همسايگى ايران، ميتواند به ايران بيشتر از آمريکا، که هر زمان ميتواند منطقه را ترک کند، صدمه وارد کند. (بيکر از طريق يک واسطه، از اظهار نظر در اين باره خوددارى کرد.) عليرغم فضاى دوستانه، برداشت ظريف اين بود که بيکر "در تلاش دستيابى به کمک ايران به بهاى بسيار ناچيز بود."

ايران اکنون اين بها را بطور چشمگيرى بالا برده است. ايران اينرا ميداند که جورج بوش از طرف کنگره‌ى دموکرات سر برآورده از انتخابات اخير، براى خروج نيروهاى آمريکائى از عراق، تحت فشار زيادى است. ايران همچنين اين را شنيده است که گزارش در شرف تکميل "گروه بررسى عراق" (به رياست مشترک بيکر و لى هاميلتون) به احتمال زياد نقش فعالتر ايران و سوريه را توصيه خواهد کرد. حتى امروز، تونى بلر، وفادارترين متحد بوش، رئيس جمهور بوش را به گسترش ديالوگ به اين دو کشور و تبديل بحران اسرائيل-فلسطين به بخشى از اين ديالوگ تشويق ميکند. بر اساس اطلاعاتى که از طرف يکى از اعضاى گروه در اختيار نيوزويک قرار گرفته است، پيش‌نويس گزارش بيکر نيز چنين توصيه‌اى را در بر دارد.

هم ايرانيها و هم سوريها خيلى به خود اعتماد دارند. مذاکرات در راستاى توقف برنامه‌ى هسته‌اى ايران به بن‌بست رسيده است، و رئيس جمهور ايران، محمود احمدى نژاد، هفته‌ى پيش اعلام کرد که "براى خيلى از کشورها موضوع انرژى هسته‌اى ايران حل شده است". يکى از کشورهاى کليدى که ايران روى آن حساب ميکند، روسيه است، که ميخواهد سرمايه‌گذارى گسترده‌ى خود در ايران را محافظت کند، و در شوراى امنيت سازمان ملل در مقابل تحريم سخت ايران مقاومت ميکند. يکى از ديپلمات‌هاى اروپائى شرکت‌کننده در مذاکرات ميگويد: "ايرانيها پيشاپيش خود را همانند يک قدرت هسته‌اى مينمايانند." در اين اثنا، بشارالاسد، رئيس جمهور سوريه، از سرگيرى آنچه احمد سالکينى، سخنگوى سفارت سوريه، آنرا "تماس‌هاى غير رسمى“ از سوى واشنگتن می‌نامد، به فال نيک می‌گيرد.

تعدادى از مقامات آمريکائى اشاره ميکنند که آمريکا بايد قبل از ايران اقدام کند. همه‌ى هفته‌ى گذشته، در ادامه‌ى يک ميتينگ دو روزه‌ى کاخ سفيد در آخر هفته‌ى روز سربازان سابق (Veterans Day)، استفان هدلى مشاور امنيت ملى و ديگر مقامات برجسته، در رابطه با رويکردهاى جديد و ابتکارات دموکراتيک جديد در مورد عراق در گزارش بيکر-هاميلتون اظهار نظر کردند. مقامات آمريکائى ميگويند که رئيس جمهور هنوز تمايل دارد که از طريق فشارهاى اقتصادى و ديگر تمهيدات شديدتر، ايران را تحت فشار قرار دهد تا از برنامه‌ى هسته‌اى خود دست بردارد. اما بنا به‌گفته‌ى يکى از مقامات کهنه‌کار آمريکائى که خواست اسمش فاش نشود، تعدادى از مقامات دولت آمريکا معتقدند که ممکن است متوقف کردن ايران از ادامه‌ى برنامه‌ى هسته‌اى خود دير هنگام باشد. اين مقام گفت که در صورت همکارى ايران با آمريکا در رابطه با عراق ممکن است بوش ايران را به مثابه‌ى يک "کشور بالقوه‌ى داراى سلاح هسته‌اى“ بپذيرد. اين به اين معنى است که ممکن است به ايران اين اجازه داده شود که تکنولوژى هسته‌اى خود را، مادامی‌که برنامه‌ى خود را به اهداف صلح‌آميز محدود ميکند، براى توليد سوخت هسته‌اى و احتمالاَ توليد بمب هسته‌اى توسعه دهد. اما اين هنوز به عنوان يک حالت عقب‌نشينى بعيد در نظر گرفته ميشود.

نشانه‌هاى آشکارى از طرف آمريکا در جهت نزديک شدن به پذيرش شرايط ايران براى گفتگو وجود دارد. به نظر ميرسيد، که در خلال اظهارات هفته‌ى پيش کنگره، مايکل هايدن، مدير سيا موضع دولت بوش را مبنى بر مجزا دانستن مسئله‌ى عراق و موضوع هسته‌اى نقض کرد. هايدن گفت: "فکر ميکنم، صحبت کردن با ايران راجع به موضوع عراق نميتواند از موضوع گسترده‌تر انرژى هسته‌اى جدا شود". بعداَ مارک منزفيلد سخنگوى سازمان سيا اعلام کرد که بيانات هايدن با سياست‌هاى کاخ سفيد کاملاَ هماهنگ است. وى گفت منظور هايدن اشاره به عدم تمايل ايران به صحبت کردن در مورد عراق بدون صحبت کردن در مورد موضوع هسته‌اى بود. سخنگوى وزارت امور خارجه گنزالو گالگاس گفت "زمان و شرايط صحبت با ايران در دست مطالعه است."

اما حتى اگر کاخ سفيد با ايران وارد معامله‌اى شود، آيا ايران قادر خواهد بود کشتار قومى در عراق را خاتمه دهد؟ هايدن گفت "ايران در عراق آتش بيار معرکه است." يک مقام آشنا به پرونده‌هاى محرمانه‌ى امنيتى آمريکا، که خواست اسمش فاش نشود، گفت که نظر امنيتى آمريکا اين است که موضع ايران در رابطه با مشکل‌آفرينى در عراق يکدست نيست. وى گفت ايرانيان خواهان هرج و مرج تمام‌عيار نيستند. اگر هر دو طرف در اين ترس شريک باشند، احتمالاَ جيمز بيکر در پايان ميتواند کمک مورد نياز را از ايران به بهاى مناسب بگيرد.