نقدی بر کتاب شعر " آبی ها" اثرحمیده رئیس زاده (به زبان آذری)

ترجمه از: 
دنیز

سحرين ماويلری

ح.ر . سحرين ماويلر آدلی شعر مجموعه سینين 65- اینجی ايلده ياييلما خبری، اولدوز كيمی نه قَدَر سسسيز آخسادا او قَدَر آرتيق پارلادی وآذربايجان ادبيات سماسيندا يئنی بير آيدينليق و جانلانما يا چئوريلدی.

فيكيرده و دويغودا تام بير دَييشيكليك، باجاريقلی تكنيك و فورم، گؤزل، جانلی و الوان تصويرلر، اونون صنعت و ياراديجيلغینين گؤزه چارپان ايلك خصوصيتلريندن اولاراق، بيز بو شعرلرين آرديندا دوشونجهلی، آييق، درين ايلهاملی و اينجه دويغولو بير قادين شخصيتی ايله ده تانيش اولوروق. بو قادين ليغين سرين و گئنيش كؤلگه سی، تكجه اونون جسارتلی ليريكاسيندا يوخ، بلكه باشقا جهتلی شعرلرينده ده اؤز اُبرازينی يئر-به-يئر تمثيل، تشبيه و استعاره شكلينده بيلديرير.

"ماوی گؤيلر چارشابلارين آچان زامان"، "دريالار اوسكويه دولمايان كيمی"، "آغزيمداكی ساققيز سئوينجيم"، "قان رنگين گؤسترمز دونومو گئييم"، "قاشی دوشموش اوزوگومو" و داها آيری ميصراعلاردا گلن بئله نكی تشبيهلر، تكجه قادين احساساتيندان چاغلانا بيلن ادبی بديعی تصويرلر اولا بيلرلر. ايجتيماعی موناسيبتلره ياناشماق، دؤورون موعاصير طلب و چتينليكلرينه توخونماق و آچيق گيزلين دردلری دويوب قانماق، بيليك و آييقليقدان آسيلی اولماقلا برابر، او نيسگيل و دردلری ادبی–بديعی بير شكيلده جسارتله يازيب بيان ائتمك، صنعتكارين داها آرتيق بير وظيفهسينه چئوريلمهليدی و "سحر"ين پوئزياسی حتتا او آنلاردا كی شاعير، حياتینين لاپ خصوصی و محرمانه جهتلريندن سؤز آچير، بو آغير و چتين ايجتيماعی وظيفهيه صاديق قالاراق، اومود وئريجی بير واقيفليكله اوخوجویا ياناشير :

سارسيلماز داغلارين ذيروه سين دئديم،
ديزلريم يورولوب بوكولن زامان.
لحظهلر اوستونه
گئجهلر بويو
ظولمت قارقيش كيمی تؤكولن زامان:
صاباحين، گونشين جلوهسين دئديم.
سئوگينين گؤروشه گلمهسين گرك
هاچاناجان دئمك؟
هاچانا قدر؟
بو آييق سالماقليق و خلقين مينلرجه آدسيز، سوسموش و گيزلی كدر و غملريندن حزين–حزين سؤز آچماق نهايتده اوجا بير فرياده دؤنور:

سارالدی غصهدن اوزلر، آغاردی يول دؤين گؤزلر
نه لازيمدير حزين سؤزلر، "سحر" فرياد اولان يئرده

بو اَلده ائديلميش واقيف ليك دير كی آزاد ائديجی ديناميزم لره جان و گوج وئرير و "كؤرپه اَللرين بارماقلاريندا، قان قوروياندا" واونداكی "ماويلر قارالير، دان اوزاقلاشير"، "آد آرزوسون سينهسيندن كؤهنه نيشان كيمين درن، عشقی قبله ائدن ايگيت، گونش يولون گئدن ايگيت"لر بسلهنيرلر. صنعتكارين معاصيرليگی و دؤوره اويغون اولان بير ديلی مهارتله بديعی ياراديجی ليغيندا ايشه آپارديغی، اونون ليريكاسينا داها دَيَرلی بير گؤزهل ليك و يئنیليك وئرير.

... پولاد تك اراده،
بير شوشه گولاب كيمی ساده انسان
ديلهييرم.
پاساژ قاباغيندان، پاساژ قاباغينا چاتماق،
ساوالان داياناجاقلی ياشاماق،
چتين يولا يولداش ديلهييرم.
چتين يولا
يولداش ...

"زامان يوكو كوره گيمده" دئييب، "صاباحين يولو هارداندی؟" سوران شاعيرين "پاساژ" كيمی بئله نكی اُبرازلاری ايشه آپارماغی، هئچ ده تصادفی دئييل بلكه بونلار بوتونلوك له، معاصير طلب لری دويوب قانما قدان ايرهلی گلن بير آغير ضرورتين نيشانی كيمی قييمت لنمه لی ديرلر. ايجتيماعی سمبوليزمين تأثير گوجو و آرادا سيرا دا گؤرونن سوررئاليزمين ايری و قانلی دامار لاری، ماويلر مجموعه سينی داها زنگينله دير. نئجه دييرلر شاعيرين ياراديجيليق دونياسيندا اَن سيرلی، تعجبلی  و دهشتلی اولان ايشلر و اتفاقلار، ائله بير عادی و حقيقی ساياقدا جيلوه له نيرلر كی بو آرادا تكجه شاعير ايلهامی و ايلهاما باغلی ليق دير كی او اَل چاتماز و سِحيرلی دونيا لارين "زامان توزونا" بورونموش قاپيلارين بيزيم اوزوموزه آچيری:

گئجهدير...
باخيرام آی باجاسيندان
باشقا بير ماوی گؤيه
اوردا دا وار ائله بيل:
گئجه يوردون قانا دؤنموش دنيزيندن
نئچه بير غملی بولود،
چنلی داغ،
قانلی سؤيود.
گئجه دير ...
باخيرام آی باجاسيندان
باشقا بير ماوی گؤيه
سربست شعر لرده ريتميك بير وزن و كلامين موسيقيايی ظرفيت لريندن باجارديقجا بهره لنمك، تكنيك و فورما جهتيندن "سحر" ين شعرينی داها اوستون بير سويه يه قالديرير:

ياخينلاشير
ياواش-ياواش
يانار داغا ياناشماقيم،
ياناشماغين،
ياناشماقلار.

"سارالان گولو، بيچيلن ديلی" و "قفس آدلی لانهنی نئيليرم" سؤيله ين شاعير "يئنی غربته قووشوم گئديم" دئسه ده غربت پنجه سينده ده وارليغين بوغولان گؤرور. آخی شاعير دئميشكن گئجه دير و بو گئجه ده:
"شيرينلر آجیدير، هرنه وار غريب
لحظه لر لاپ اوزون
ديلك لر سورگون
اولدوزلار اوزونه چئويريب بؤركون ..."

آمما نه غم كی ظلمتدن زارا گلن و اورهگينی كدر اوزن شاعير صاباحا اينانير، اؤزوده بؤيوك بير ايناملا:

تك قاليب ظلمت اَلينده، باغيريب سوسما "سحر"
چكيلر جهد ائلهسك آيری مداره گئجهلر

15/5/67- تهران
.

ترجمه فارسی:
خبر انتشار کتاب مجمومه اشعار  آبی ها، اثر ح. ر. سحر در سال 1365 مثل ستاره درخشانی، هر چقدر هم بی سر و صدابوده باشد، به همان اندازه با روشنائی فراوان بر سیمای ادبیات آذربایجان درخشید، و روح نوینی بر تن این ادبیات بر دمیدن آغاز کرد.
در افکار و ادراکات،  تنوعی نوین، تکنیکی جدید، فورمهایی زیبا، تصاویری رنگارنگ و پویا از فن و تکنیک های خلاق و اولیه  آن محسوب میگردد. ما در قفای این اشعار در عین حال شخصیت زنانه یک خانم را با  ژرفای نگرش و عمق بینش های اجتماعی ، روشن بینی،ظرافت احساسات مشاهده میکنیم. سایه های آرامش بخش و خنک شخصیت زنانه نه تنها در جسارتهای لئریک اشعار ایشان، بلکه در یک یک زمینه های تشابیه و تمثیلهای اشعار ایشان نشان میدهد.
" وقتی که آسمانهای آبی روسریهای خویش را از سر باز میکنند"، " وقتی که دریا ها در انگشتانه ها جای نمیگیرند"، " آدامس توی دهن من، نشانه سر خوشی من"، " میخواهم آن لباس رنگینم را بپوشم که تن خونین مرا بپوشاند"، " انگشتری که نگینش افتاده" و مصراع های مشابه دیگر فقط و فقط نشانه های تشابیه احساسات خود جوش زنانه این اشعار میتوانند باشند. رو در رو شدن با مسائل اجتماعی روز، با دردهای روز مره مردم دست و پنجه نرم کردن در شرایطی که دردهای اشکار و نهان اجتماعی را درک کرده و  همرا با روشن بینی شاعر، این دردها و مسائل را با جسارتهای شاعرانه و استادی فن و تکنیک شاعری بیان میگردد.  حتی زمانیکه شاعر به بیان احساسات ، دردها و مسائل شخصی سخن میگوید، در عین حال که به وظیفه سنگین اجتماعی خویش واقف میباشد، نهال امید را در دل خواننده خویش میکارد.
زمانیکه زانوهایم خم و پشتم تا میشوند،
از وقار و شوکت کوههای استوار سخن میگویم.
وقتی که نفرین ظلمات شب بر لحظه لحظه زمان جاری میشوند،
از طلوع روشنائی آفتاب سحری سخن میگویم.
تا کی باید از انتظار معشوق به دیدار عاشق  سخن گفت؟
تا کی؟

در شرایطی که تلاش برای روشن سازی اذهان اجتماعی تلاش میکند، هزاران درد اجتماعی سرکوب شده مردم را با زبانی حزین بر لب جاری میکند،  در نهایت با صدایی بلند فریاد میزند.
از جور زمان چو چهره ها زرد شده،
دیدار به انتظار تو محو شده،
از بهر چه لازم است گفتار حزین
فریاد بکش "سحر" دم داد شده.
این یک واقعیت عریان میباشد که زمانی که  اشعار ایشان به  دینامیزمهای آزادگرانه جان و روح می بخشد. زمانیکه "  خون ها بر رگهای انگشتان خشک شده بچه گانه خشک میشوند" ، یا  زمانیکه "آبی  ها به سیاهی می زنند، ستاره سحری از ما دور میگردد"،  زمانیکه " دلیرانیکه  گل عشق کهنه شده و در دل نهفته را کنده و به قبله گاه خویش تبدیل میکنند"، بسوی آفتاب راهی میشوند"، اشعار ایشان رنگی مدرن و معاصر بخود گرفته و با خلاقیت، مهارت و بداعت ویژه ای که مختص ایشان میباشد، برای لئریک اشعار ایشان یک زیبایی و تازگی نوینی می بخشد.
انسانی با قلبی به سادگی یک شیشه گلاب
با اراده ای پولادین میخواهم.
از این پاساژ به آن یکی رسیدن،
زندگی کردن به استواری سبلان،
برای پیمودن این راه سترگ، دنبال رفیقی میگردم.
"بار سنگین زمان بر دوشم"  گفته و می پرسند که " راه فردا از کدامین سوی میگذرد؟" . بکار بردن اصطلاحاتی مشابه "پاساژ" در اشعار ایشان نه تنها تصادفی نیست، بلکه رنگ و بویی امروزین بر اشعار ایشان میبخشد. تاثیرات قدرتمند سمبلمیزم اجتماعی و  شریان قدرتمند خونهای سورئالیزم در رگهای مجموعه اشعار "ماویلر"،  را بیشتر زنگین می کند.  چه طور که گفته میشود در دنیای خلاقیت "شاعر" ، تنها قدرت خلاقیت ایشان است که سّری ترین، دهشتناک ترین اتفاقات چنان تصویر و حالتی سیال بخود میگیرند که تنها الهام های شاعرانه ایشان قادر است دریچه ها و جلوه های دنیایی را  که غیر قابل دسترسی میباشند، بر روی ما باز میکنند.

در قعر شب
از روزن باریک ماهتاب
بر آسمان آبی دیگر
نظاره میکنم.

گوئیا !
در سرزمین شب
دریاچه ها خونین
ابرها غمگینند،
کوهها مه آلود
بید ها خون آلود.

در قعر شب
از روزن باریک ماهتاب
بر آسمان آبی دیگر
نظاره میکنم.
"اشعار نو" ایشان از ریتم های موسیقیایی حد اکثر  بهره مندی را گرفته و ظرفیتهای اشعار ایشان را به درجاتی نوین تعالی می بخشند.
پیوسته میشوند
رفتار تو، رفتار من، رفتار ما
آهسته آهسته
آتشفشان شوند.
" قطع کردن زبان گلهای سبلان" و " لاله ای به نام قفس به چه کار من می آید"   اگر چه بگوید " باید به غربتی نوین بپیوندم"، و می بیند که در " پنجه های غربت غرور هستی در حال خفه شدن می باشد" ، فریاد سیاهی شب را سر می دهد.
عجبا،
شیرینی ها به تلخی می زنند،
لحظه ها طولانی
آرزو ها سرگردان
ستارگان کلا ه هایشان را بر صورتشان کشیده اند.

اما چه غم،شاعری که قلب نازکش زخم خورده و دلش از ظلمات تاریکی شب کدر شده است، به فردائی روشن باورمند است، آنهم چه باورمندی سترگی.
در ظلمت شب یکه ووو تنها مانده،
فریاد مزن "سحر" به عجز و لابه،
کن همتی و در این شب تار و سیه
شبها به سحر روشن و نور افشانده

افزودن نظر جدید