نگاهی به نشریات دانشجوئی آذربایجان

مقدمه

شعار دانشجویان فرانسوی كه در ماه می سال 1960 آغازگر جنبش دانشجوئی در دنیا شدند، این بود كه "عاقل باش و آنچه غیرممكن است طلب كن"

با پایان جنگ تحمیلی و شروع دوران به اصطلاح سازندگی در كشور، در سطح دانشگاه نیز دوران جدیدی شروع شد. هر چند كه فعالیت‌های دانشجوئی به علت نبود چهارچوب فكری مستقل دانشجویان و ركود حاكم بر فعالیتها نمود بارزی نداشت، لاكن با كاهش ركود حاكم بر این فعالیتها در اوائل دهه 70، زمینه برای فعالیت‌های دانشجویی اندكی فراهم شد. جنبش دانشجویی آذربایجان فعالیت خویش را به صورت جدی، مستقل و غریبانه از سال 68 بدون اتكا به هیچ منبع قدرتی و فقط با تكیه بر ایمان و ملتش خود آغاز كرد. شاید عمده‌ترین فعالیتهای جنبش دانشجوئی آذربایجان در اوایل دهه هفتاد و پس از آنرا بتوان چنین برشمرد: اعتراضات گسترده این جنبش به نسبت به جنایات نیروهای ارمنی در منطقه قره‌باغ و اشغال خاك جمهوری آذربایجان كه با سكوت معنی‌دار صدا و سیما، مطبوعات سراسری و فضای سیاسی ایران مواجه شد و تجمع دانشجویان آذربایجانی دانشگاههای تهران در برابر سفارت ارمنستان؛ برپائی جلسات پرسش و پاسخ با نمایندگان منطقه آذربایجان به هنگام جداسازی اردبیل از پیكره آذربایجان؛ برپائی جلسات پرسش و پاسخ با حضور فعالین فرهنگی و سیاسی؛ برپایی مراسم فرهنگی مثل شب شعر و نمایشگاههای كتاب و عكس؛ و نیز برگزاری مراسم در مناسبتهای مختلف. با نگاهی گذرا به تاریخ معاصر و حتی قبل از آن، حركت‌های خودجوش در آذربایجان نظیر شیخ محمد خیابانی و ستارخان و… میتوان استنباط كرد كه خاستگاه تمامی جنبش‌ها و تحولات آذربایجان همیشه و در همه حال توده مردم بودند و بدون حمایت آنان هر حركتی با شكست مواجه می‌شد؛ خوشبختانه با توجه به دارا بودن چهارچوب فكری مستقل، جنبش دانشجویی حركت ملی مورد توجه آحاد ملت قرار گرفته است.

جنبش دانشجویی ایران و آذربایجان

جنبش دانشجویی ایران از سال 72 فعالیت دوباره خویش را آغاز كرد كه در قیاس با جنبش دانشجویی آذربایجان 4 سال دیرتر به حركت پرداخته است. جنبش دانشجویی ایران بعد از یك دوره ركود و با دعوت مسئولین حكومتی فعال شد كه در قیاس با آن جنبش دانشجویی آذربایجان بنا به مصلحت ملی و احساس وظیفه ملی وارد جریانات فكری گردید. ماهیت جنبش دانشجویی آذربایجان نیز مستقل، مردمی و خودجوش است.

نشریات دانشجویی، تریبون جنبش دانشجویی

نشریه دانشجویی به عنوان نشریه صنفی در صدد انعكاس خواسته‌ها و مشكلات اساسی دانشجویان میباشد كه در این بین طرح مباحثی پیرامون جایگاه صنفی دانشجو، رسالت و وظایف او و اختصاص ستونی به سوالات دانشجویان تاثیری به سزا دارد. این نشریات در سوژه‌یابی توجه ویژه‌ای به نیازها و شبهات عمومی دانشجویان در زمینه‌های اجتماعی سیاسی و فرهنگی و مذهبی دارند.

زبان این نشریات باید به زبان دانشجویی باشد. فرهنگ محاوره‌ای كتبی دانشجویی به عنوان یك فرهنگ مستقل صنفی در نشریات ترویج شده كه این فرهنگ آمیخته‌ای از هوش و ذكاوت دانشجویی، هیجان‌طلبی جوانی، آزادگی و طنز لطیف اجتماعی است كه باید در اكثر متون نشریات دانشجویی لحاظ گردد.

از نظر شكل ظاهر نیز نشریات دانشجویی باید سبك و سیاق ویژه‌ای را دنبال كنند و به تدریج زمینه‌ای را به وجود آورند كه نام نشریات دانشجویی تداعی‌كننده شكل و شمایل خاصی از مطبوعات باشد. در كنار این موارد نحوه انتشار نشریات نیز حائز اهمیت است. هر قدر كه فاصله انتشار نشریات كوتاه باشد، امكان برقراری ارتباط آنان با مخاطب و خواننده نشریه بیشتر خواهد شد.

تفكر دانشجو انتقادی است؛ انتقاد نسبت به هر آنچه كه به نظرش ناموزون آید و این لازم دانش‌+جو بودن است. در محیط دانشگاه چرا مطرح است و پاسخ به چراهای بیشمار؛ نشریات دانشجویی نیز مملو است از چراهای گوناگون. با توجه به پارامترهای فوق، می‌توان نتیجه گرفت كه نشریات دانشجویی آذربایجانی كه در دانشگاه‌های مختلف منتشر می‌شوند، نشریات كاملی هستند؛ چرا كه سوالات بسیاری را پیش روی خواننده قرار می‌دهند و دور از انصاف بود اگر این نشریات را به عنوان چكیده و عصاره افكار انتقادی ملت آذربایجان محسوب كنیم.

ویژگی نشریه دانشجویی آذربایجانی به ویژگی دانشجوی آذربایجانی برمیگردد. نگاه پاك، شفاف و آزاداندیش دانشجو، موضوع مطالب منتشر شده در این نشریات در كنار توجه به مسائل دانشگاهی، توجه خاص به مسائل فرهنگی، اجتماعی و سیاسی منطقه آذربایجان می‌باشد. این نشریات می‌توانند با طرح سوال و ارائه تحلیل نسبت به مسائل زیر، با توجه به عدم اهتمام جدی مسئولین محلی و حتی كشوری، در ارائه راه‌حل پیش قدم شوند (به هر حال، یك دانشجوی فهیم آذربایجانی حداقل بیش از هر مسئول غیربومی با معضلات منطقه خود آشناست):

1- اقتصاد آذربایجان (با توجه به پتانسیل‌های موجود، چگونه می‌توان وضعیت اسفبار اقتصاد آذربایجان را بهبود بخشید؟ /حوزه اقتصاد و مدیریت)

2-مشكلات اجتماعی آذربایجان (طلاق، آمار بالای بیكاری و اعتیاد، كه این موارد با توجه به فرهنگ آداب و رسوم مردم آذربایجان چگونه قابل پیشگیری هستند؟/ حوزه علوم اجتماعی)

3- روشهای عملی پیشگیری و درمان بیماریهای خاص منطقه؛ بیشترین میزان مرگ و میر در منطقه آذربایجان در اثر سرطان معده است./ حوزه پزشكی)

و دهها سئوال دیگر كه تقریباً تمامی شاخه‌های علوم را در بر میگیرند. در كنار این فعالیتها می‌توان نقاط ضعف این شرایط را در چند حوزه بررسی كرد.

این نشریات با توجه به نبود تریبون، پل ارتباطی بین ملت و حكومت هستند. در كنار اطلاع‌رسانی، مخاطب سنجی امری ضروری است كه باید از این طریق و نیز شركت مستمر در همایشها و جشنواره‌ها نیازهای واقعی مخاطبان خویش را شناسایی كنند. این نیازها شامل مسائل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و حتی سرگرمی میگردد. نشریات دانشجوی آذربایجانی نقش مهمی در وقایع سیاسی و تحولات اجتماعی برای طرح و كسب حقوق و خواسته‌های ملت آذربایجان دارند. از آنجاییكه این نشریات بیشتر با قشر جوان و تحصیل‌ كرده سروكار دارند، می‌توانند آنان را به مشاركت سیاسی یا انفعال دعوت كنند و یا آنكه آنان را در جهت گروهها یا سازمانهای خاص تحریك كنند. اكنون، این نشریات علیرغم افزایش كمی، از جهت موضوع از تنوع چندانی برخوردار نیستند و اكثراً موضوعات و مسائل تكراری را مطرح می‌كنند. از آنجا كه بسیاری از مقالات منابع یكسانی دارند، مخاطب نشریه به جهت امكان دسترسی نسبتاً آسان به این منابع، براحتی می‌تواند از مطالب عنوان شده استفاده كند.

عامل عمده‌ای كه امتیاز یك مقاله را افزایش می‌دهد رفرانسهای مقاله میباشد. طبیعی است كه مقالات خوب كیفیت نشریه را افزایش میدهند. آنچه كه مهم و اساسی است، این است كه روزنامه‌نگاری با واقعیتها سر و كار دارد؛ لاكن واقعیت‌ها در قالب لغات بیان می‌شوند، به هر زبان و لهجه‌ای كه باشد. روزنامه‌نگاری كه به زبان تسلط نداشته باشد، نباید نسبت به تاثیرگذاری بر خوانندگانش امیدوار باشد. این نكته اهمیت تسلط بر زبان را مشخص می‌كند.

تسلط بر زبانهای بیشتر امكان استفاده از منابع بیشتر، اطلاع‌رسانی بهتر و ایجاد زمینه‌های تخصصی شدن نشریه را فراهم میسازد. تخصصی شدن نشریات باعث صرف صحیح انرژی، وقت و تخصص‌ انسانی در جهت موضوع واحدی شده و كیفیت نشریه را بالا میبرد.

ضعف دیگر نشریات دانشجویان آذربایجانی ناشی از عدم تبیین جایگاه حقوقی و قانونی نشریات است كه به عدم هماهنگی نشریات با یكدیگر منجر می‌شود. نشریات دانشجویی ذاتاً آرمانگرا هستند، لیكن ممكن است كه بسیاری واقعیتها به آنها اجازه ادامه آرمان‌گرایی خود را ندهد؛ حل این مسئله از طریق تعریف این جایگاه حقوقی و قانونی امكان‌پذیر است.

از بدو انتشار اولین نشریه دانشجویی آذربایجانی ( نشریه دانشجویی دان الدوز – دانشگاه محقق اردبیلی) تا کنون نشریالت بسیاری تنها بدلیل بیان حقایق از سوی مسئولین داخل و خارج دانشگاه توقیف شده اند و حتی د رمواردی دست اندارکارن این نشریات زندانی شده اند که می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

( مدیران مسئول " سابق و فعلی" نشریات دانشجویی اویانیش ,مدیر مسئول نشریه قیزیل اوزن دانشگاه زنجان " ایشان از دانشجویان دختر بودند), مدیران مسئول نشریات دانشجویی دوزگون خبر و چنلی بئی

پس از وقایع خرداد 85 و توهین روز نامه دولتی ایران به ملت آذربایجان در اکثر دانشگاهها نشریات دانشجویی آذربایجانی بصورت فله ای و بر خلاف آیین نامه نشریات دانشجویی و بدون حضور مدیران مسئول نشریات در جلسات کمیته ناظر توقیف شدند بطوریکه در ماههای خرداد و تیر سال 85 - 7 نشریه دانشجویی آذربایجانی در دانشگاه ارومیه ( اویانیش ؛ یاشیل؛ یارپاق و...) توقیف شدند و در آخرین مورد نشریه دانشجویی یاغیش در دانشگاه ارومیه تعلیق گردید

در ارزیابی نشریات دانشجویی باید 2 عامل عمده را مدنظر قرار داد: یكی استقلال مالی و دیگر آزادی سیاسی، نشریات زمانی میتوانند جایگاه اصلی خویش را بیابند كه هم از استقلال مالی برخوردار باشند و هم آزادی سیاسی داشته باشند و این امور زمانی محقق خواهند شد كه نشریات وابسته به نهاد و سازمان خاص نباشند. مورد اخیر شامل اكثر نشریات دانشجویی آذربایجانی می‌شود كه به هیچ نهاد و سازمانی وابسته نیستند. عدم استقلال مالی باعث می‌شود تا نشریاتی امكان رشد بیابند كه ابزاری در دست مدیریت دانشگاه و گروه‌های خاص گردند. در نتیجه كاركرد انتقادی، اصلاحی و اطلاع‌رسانی این نشریات دانشجویی كمتر گشته و نمی‌توانند پلی ارتباطی مابین دانشجویان و ملت باشند. به هر حال استقلال مالی نشریات از 2 طریق ممكن میشود: اول، فروش و دوم، جذب آگهی تبلیغاتی. هدف روزنامه نگار ایجاد ارتباط است و نشریه ای كه به فروش نرسد عملاً ارتباط با مخاطب را از دست داده است. فروش نیز وابسته به محتوا، كیفیت چاپ و طرح روی جلد می‌باشد. از آنجائیكه دانشجو معمولاً با محدودیت مالی روبرو است و اگر یك فعال آذربایجانی باشد، حمایتهای رایج دانشگاه نیز برای او با سختگیریهای فراوان همراه می‌شود، می‌بایست در عین بالا نگه داشتن كیفیت مطالب، از امكانات موجود به نحو احسن استفاده نماید تا فروش را از دست ندهد. در مورد جذب آگهی نیز عیلرغم نیاز به دوندگی فراوان، تجربه نشان داده كه امری امكان‌پذیر است.

نقطه ضعف دیگر نشریات دانشجوئی در آنست كه به دلیل عدم مداومت در انتشار كه خودناشی از كوتاهی دوران تحصیل و ثابت نبودن كادر نشریه دانشجویی است، ارتباط با كادر صاحب تجربه یعنی فارغ‌التحصیلان در مدت زمانی اندكی از دست می‌رود. این معضل نیز از طریق تشكیل NGOها در خارج از دانشگاه تا حدودی قابل رفع است.

در نهایت، اطلاع‌رسانی در صورت رعایت اصول اخلاقی و حرفه‌ای از سوی روزنامه‌نگار میتواند مفید و موثر واقع شود. آشنائی عموم روزنامه‌نگاران با این اصول، به كاهش برخوردهای انتقادی غیراخلاقی در سایتها و دیگر نشریات خواهد انجامید.

روند شكل‌گیری نشریات دانشجویی آذربایجانی

اولین جرقه انتشار در نیمه دوم دهه 70 زده شد. همزمان با تهران كه به سبب آزادی نسبی موجود در آن نشریاتی چون( چیچك (علوم پزشكی تهران)، اؤیرنجی (امیركبیر، (چاغری (خواجه‌نصیر، منتشر شدند و پس از آن نیز نشریات اردم، دوزگون خبر، ائل سسی، بیرلیك، حیدربابا، آراز، ایشیق ، ساو و... قدم به میدان گذاشتند، در منطقه آذربایجان علیرغم خفقان موجود و نبود آزادی كامل جهت بیان نظرات، نشریاتی همچون یورد، یارپاق، ائلچی، بایقوش، آراز، خان ننه، یورد، سحر و باریش (تبریز)، چنلی‌‌تئل‌‌(میانه)، باخیش ، اولدوز، بولود و گونش (ارومیه)، دان اولدوز]اولین نشریه دانشجوئی[، صاباح و ساوالان (اردبیل)، آینا، (ابهر) سس و شهریار (زنجان)، نسیم (مرند)، توپراق (خوی)، بیرلیك (مراغه)، ایلدیریم (همدان)، آراز(قزوین)، شروع به كار كرده و حتی در سایر شهرها نیز نشریاتی چون قوپوز (گیلان)، سهند، دان اولدوزو، شهریار (اصفهان)، كیملیك (سنندج)، گئرچك (مازندران) اولدوز (بیرجند منتشر شدند. روند شكل‌‌گیری نشریات آذربایجانی جدید هنوز ادامه دارد و لازم به ذكر است كه دانشجویان در سایر نقاط ایران نیز در همین جهت حركت می‌كنند.

نشریات آذربایجانی می‌توان در 2 نسل طبقه‌بندی كرد: نشریات منتشر شده در زمان برگزاری اولین فستیوال نشریات دانشجویان آذربایجانی نسل اول محسوب می‌شوند و نشریاتی را كه پس از برگزاری این فستیوال و با درس آموختن از نقاط ضعف و قوت نشریات نسل اول انتشار یافتند می‌توان نشریات نسل دوم نامید.

نشریات نسل دوم عبارتند از ائلچی، گونش، آذربایجان گونشی، آذر، سؤغز(جامعه)، اؤزلوك، چالقی، نوآوران، آینا، خزر، آرتا (تبریز)، اویانیش، تانسو، یاشیل، وارلیق، بولود، اؤلكه (اورمیه)، سایان، ساوالان، سحر، گؤی، یورد (اردبیل)، آختاریش (سراب)، اولدوز (اراك)، سؤنمز (بناب)، اركین (ایلام)، یول، هارای، گله‌جك، سارای، هارای (ادبی)، بیرلیك، گونش، یاغیش، یاشاییش (تهران)، یارپاق (كرج)، آرازسسی، یاشار، قیزیل‌اوزن (زنجان)، بولود (مهاباد)، كوی شهریار، یاشیل یول، توپراق (خوی)، چنلی‌بئل (سولدوز / نقده)، بیرلیك یولو، بولوت (همدان)، تانیش و قارتال (گرمی)، دان یئلی (خیاو/مشگین شهر)، ایشیق یول (قوشاچای)، آنایوردی (یزد)، چالیش (مرند)، یئنی باخیش (قزوین) ، دنیز (صنعتی سهند)، باخیش (كرمان)، اولدوز (بیرجند) و... . انتشار مداوم این نشریات با تیراژ حداقل 500 نسخه كه در بین نشریات دانشجویی رقم در خور توجهی بود موجب تحرك دانشجویان سایر ملل ایرانی شد، بطوریكه دانشجویان كرد نشریاتی چون ندای كردستان و روانگه، دانشجویان توركمن نشریاتی چون اترك، چشمه، اولكام، صبح صحرا، صحرا و…، دانشجویان عرب نشریاتی چون اقلام الطلبه و دانشجویان تورك قشقایی نیز نشریاتی چون اؤلكه میز (پیام‌نور لامرد در شیراز) را منشتر ساختند.

بررسی محتوایی نشریات دانشجویی آذربایجانی

لزوم انعكاس مسائل و مشكلات رایج در سطح جامعه، در كنار توجه به مسائلی از قبیل علوم اجتماعی، ادبیات، فرهنگ و… از مشخصه‌های اصلی مطالب این نشریات است.

مطالب زیر در نشریات نسل اول نمود بیشتری داشتند:

1-- پدیده مهاجرت و فرار مغزها و سرمایه‌ها از آذربایجان 2- نقد احزاب و گروههای سیاسی ایران 3- نقد و بررسی تئوری گفتگوی تمدنها 4- بررسی سیر تحول دموكراسی در ایران 5- ادبیات آذربایجان 6- تاریخ آذربایجان 7- نقد و بررسی محتوای برنامه‌های صداو سیما 8- بررسی سیر فكری حاكم بر مطبوعات، 9- كالبدشكافی حركت ملی آذربایجان با تكیه بر نقش جنبش دانشجویی حركت ملی 10- زبان‌شناسی و زبان توركی 11- ایجاد بستر برای شروع گفتمان مدنی میان ملل ایرانی 12- بازشناسی هویت جمعی 13- اهمیت زبان مادری و…

نشریات نسل دوم نیز در كنار توجه به این مسائل، به موضوعات مهمی چون جهانی شدن توجه خاصی داشتند:

1- جهانی شدن و حقوق بشر 2- جهانی شدن و جنبه‌های مختلف هویت 3- جهانی شدن و قومیتها 4- جهانی شدن و فرهنگ‌های منطقه‌ای 5- جهانی شدن و زبان‌ مادری 6- جهانی شدن و اقتصاد و…

در این بین نشریاتی چون سحر، بایقوش، گونش، هارای جزو نشریات ادبی به شمار می‌رفتند. این نشریات با بهره‌گیری از خلاقیت دانشجویان در خلق آثار بدیع ادبی بزبان توركی، ترجمه متون توركی به فارسی و انگلیسی و هم‌چنین برعكس، ترجمه آثار ادبی معاصر بزبان توركی از زبانهای آلمانی، انگلیسی، روسی و حتی ژاپنی به غنای ادبیات آذربایجانی كمك شایانی كردند. این نشریات علاوه بر انتشار شماره‌های عادی خویش به مناسبتهای خاص ادبی ویژه‌نامه‌هایی منتشر می‌نمودند. نشریه بایقوش با انتشار ویژه‌نامه (یئنی ادبیات آنلاییشما) گام محكمی در راه اعتلای ادبیات محاصر آذربایجانی برداشت. معرفی شاعران جوان و مصاحبه با شخصیت‌های ادبی معاصر، از جمله فعلیتهای این نشریات ادبی بود. در زمینه ترجمه آثار ادبی، نشریه یاشیل‌یول(خوی) با انتشار اؤزل‌سای با عنوان «دؤنملیك ادبیات درگیسی» سهم خود را در غنای ادبیات ترجمه به نحو شایسته ای ادا كرد.

ضعف خاصی كه در جربان خبررسانی حركت ملی مشاهده می‌شد با انتشار نشریه یول تا حدود زیادی مرتفع گردید و فقدان تریبونی كه فعالیت آذربایجانی بتوانند به آسانی و سهولت با آن ارتباط برقرار كنند برطرف شد. این نشریه كه به صورت هفته‌نامه و در دانشگاه تهران منتشر می‌شد با ارائه سبك‌های خاصی در اطلاع‌رسانی، توانست مخاطبان بسیاری را جذب كند. این نشریه نیز نزدیك به 10 ویژه‌نامه یا اؤزل‌سای كه مهمترین آن انتشار اؤزل‌سای به مناسب 21 آذر -یادبود حكومت ملی آذربایجان و فرقه دموكرات آذربایجان به رهبری سید جعفر پیشه‌وری- بود. این ویژه‌نامه بیان‌كننده نقاط تاریك و ناگفته این واقعه بود كه متأسفانه با بغض و غرض‌ از سوی نویسندگان شوونسیت مورد تخریب قرار گرفته بود و توانست این حادثه مهم را با استناد به مدارك تاریخی كالبدشكافی كند.

شاید فعالترین بخش در انتشار ویژه‌نامه ها، آبتام یا مركز تحقیقات مجمع دانشگاهیان آذربایجانی بود كه در موضوعاتی همچون آذربایجان شهرلر تانیتیم توپلانسیی، آذربایجان قادینی، فدرالیسم در ایران، آذربایجان و یك قرن جنایات ارامنه و... به انتشار اؤزل‌سایی همت گماشت.

انتشار ویژنامه اخیر یعنی آذربایجان و یك قرن جنایات ارامنه، مبین این نكته مهم بود كه این نشریات علاوه بر نگاه حاضر به مسائل آذربایجان ایران، نگاه موشكافانه‌ای نسبت به مسائل جمهوری آذربایجان دارند. این ویژه‌نامه با بررسی قتل‌عام مسلمانان توسط ارامنه در یك صد سال اخیر و هم‌چنین قتل‌عام مردم مظلوم قاراباغ، خوجالی و… طی مناقشه قره‌باغ به بازشناسی این حوادث كمك ارزنده ای كرد.

در زمینه موسیقی آذربایجانی نیز نشریات دالغا و چالقی در دانشگاه‌های علم و صنعت و تبریز منتشر می‌شوند كه با بهره‌گیری از دانشجویان متخصص در موسیقی غنی آذربایجان و جهان، خلا موجود در بررسی علمی موسیقی آذربایجانی در سطح جامعه و دانشگاه را تا حدودی پر كرده اند.

ایام و مناسبتهای جهانی نیز در نشریات دانشجویی آذربایجانی نیز نمود خاصی دارد؛ بعنوان نمونه روز جهانی زبان مادری (21 فوریه) برای اولین بار در سطح ایران توسط نشریه سایان در دانشگاه پیام نور اردبیل به عموم معرفی گردید. این نشریه 3 زبانه (توركی، انگلیسی، فارسی) به مسائل خاصی توجه دارد كه مقالات آن مورد استفاده مطبوعات سراسری نیز قرار می‌گیرد.

ترجمه مقالات مربوط به حوزه علوم اجتماعی، زبان‌شناسی و… از نشریات معتبر اروپایی و آمریكایی و هم‌چنین اینترنت نیز مورد توجه نشریات بوده و هست.

برگزاری فستیوالها و جشنواره‌ها

در یك فضای رقابتی سالم همچون جشنواره، نشریات دانشجویی ضعیف‌تر با نشریات قوی به لحاظ مطالب، فرم و شكل ظاهری مواجه شده و سعی میكنند تا سطح كیفی ارتقا دهند. همچنین این جشنواره ها می‌توانند روشهای جدید تهیه و انتشار مطالب را به دانشجویان نشان دهند. خلاقیت و نوآوری در برگزاری این جشنواره‌ها و دادن جنبه آموزشی به آنها می‌تواند باعث موثرتر شدن آنها گردد.

برگزاری شش جشنواره سراسری و ده جشنواره‌ منطقه‌ای در كنار 2 فستیوال نشریات دانشجویان آذربایجانی، فرصت مناسبی را برای نشریات شركت‌كننده در آنها فراهم كرد تا با نقاط ضعف و قوت خویش آشنا شوند. هر چند در جشنواره‌ سراسری و منطقه‌ای مطالب توركی نشریات مورد داوری و ارزیابی قرار نمی‌‌‌گیرند و در داوری نگاه منصفانه‌ای به مطالب این نشریات نمی‌شود، لیكن نشریاتی چون سحر (علوم پزشكی تبریز)، كیملیك (دانشگاه كردستان) سایان (پیام‌نور اردبیل)، اؤیرنجی (امیركبیر)، اویانیش (اورمیه)و... علاوه بر شركت مسمتر در این جشنواره‌ها، به علت كیفیت مطالب موفق به كسب جوایز متعدد شده‌اند.

در این بین نشریه دانشجویی سایان توانست با کسب بیش از 50 جایزه و عنوان در جشنواره های مختلف در سطح کشور در بین 4 نشریه برتر دانشجویی ایران قرار گیرید.

برگزاری اولین فستیوال نشریات دانشجویان آذربایجانی در خرداد سال 80 با شركت نزدیك به 30 نشریه، علاوه بر امكان آشنایی دست‌اندركاران این نشریات با یكدیگر، به تشكیل انجمن صنفی نشریات دانشجویان آذربایجانی انجامید كه متأسفانه مجوز لازم از سوی وزارت علوم صادر نگردید. انتشار ویژه‌نامه مشترك نشریات توسط مجمع دانشگاهیان آذربایجانی نیز برای اولین بار در تاریخ مطبوعات ایران صورت گرفت.

انتشار منظم نشریات دانشجوئی آذربایجانی و استقبال خوانندگان از مطالب مندرج در این نشریات، موجب گسترش كیفی و كمی این نشریات شد؛ چنانكه در دومین فستیوال دانشجویان آذربایجانی كه به همت انجمن ادبی توركی دانشگاه بوعلی‌سینا و مشاركت نشریات دانشجویی ایلدیریم و بیرلیك یولو میسر گشت، نزدیك به 80 نشریه مشاركت داشتند. تشكیل كانون نشریات دانشجویی آذربایجانی نیز گام مثبتی در جهت شناساندن جایگاه این نشریات و دفاع از حقوق قانونی و صنفی این نشریات بود. لاكن متأسفانه این كانون تاكنون (فروردین 84) نتوانسته جز تدوین اساسنامه فعالیت دیگری انجام دهد كه در شرایط كنونی اهتمام شورای مركزی و گؤزه‌تجی را می‌طلبد. ]لازم به ذكر است كه در اردیبهشت 84 جلسات و فعالیتهای این كانون آغاز گردیده است./آراز[

رویكرد جدید: نشریات الكترونیك، روزنامه‌نگاری سایبر و وبلاگ

محدودیتهای آزادی بیان كه به عنوان چالشی جدی در نشریات سنتی مطرح است، در فضای سایبر تا حدود زیادی برطرف شده است. نشریات الكترونیك داری قابلیتهایی منحصر بفرد، منجمله هزینه كمتر و در نتیجه استقلال عمل و ماهیت ساختارشكنانه هستند. نشریات سنتی از نظر آزادی بیان قابل كنترل‌ترین نشریات نیز هستند. در عین حال و برخلاف تصور عموم، فضای سایبر هم از جمله قابل رؤیت‌ ترین محیط‌هاست؛زیرا به محض اتصال كاربر به شبكه و حتی پس از قطع تماس، امكان ردیابی دقیق او وجود دارد.

عمده‌ترین مزیت سایتها و نشریات الكترونیك، ارائه اخبار لحظه‌ای است.امروزه دیگر كمتر مخاطبی برای پیگیری حوادث مهم منتظر روزنامه‌ها می‌ماند. مزیت دیگر این نشریات تعامل و ارتباط نزدیكتر نویسندگان و خوانندگان آنهاست، به این صورت كه مخاطب می‌تواند پس خواندن مطلب به سرعت و سهولت نظر خود را از طریق ایمیل یا جعبه‌های پیام به دست‌اندركاران نشریه منتقل نماید.

ارتباط دوسویه و صمیمانه در روزنامه‌نگاری سایبر قابل قیاس با رسانه‌های سنتی كه در آنها ارتباط نشریه و مخاطبان یكسویه و اصطلاحاً از بالا به پائین است، نمی‌باشد. از مزایای دیگر نشریات الكترونیك عدم محدودیت فضای مطالب (به شرط فضای هاستینگ كافی) است. به خاطر ماهیت خاص محیط سایبر و حضور هزاران سایت و نشریه الكترونیك، فعالیت در این حوزه بسیار رقابتی و انرژی‌‌بر است.

كم‌حوصلگی و تنوع‌طلبی مخاطبان باعث شده تا مدت زمانی كه آنان به مرور هر یك صفحه از نشریه یا وبلاگ اختصاص می‌دهند بسیار كم باشد؛ بنابراین نویسندگان سایبر می‌توانند با كاستن از حجم مطالب، خوانندگان را به مطالعه آنها ترغیب نمایند و نیز با قرار دادن لینكهای متناسب، دنیایی از اطلاعات مرتبط با هر خبر را در اختیار خوانندگان خویش قرار دهند. همچنین در صورتیكه این نشریات به مسائلی مثل چیدمان مطالب در صفحات و بالاخص صفحه اول، به روز كردن مستمر و پاسخ به علایق و انتظارات خوانندگان توجه كامل نداشته باشند، به سرعت مخاطبان خود را از دست می‌دهند. طراحان وب نیز باید از به كار بردن روشهایی كه سرعت بالا آمدن صفحات وب را كند می‌كند پرهیز نمایند، حتی در صورتیكه این روشها مزایایی نیز داشته باشند؛ زیرا برای یك نشریه الكترونیك هیچ مزیتی بالاتر از جلب و حفظ مخاطب نیست (استاندارد جهانی حداكثر زمان انتظار برای بالا آمدن یك صفحه وب موجود 20 ثانیه است كه با خطوط مخابراتی فعلی ایران بسیار رویائی به نظر می‌رسد). در نهایت، ایجاد یك سایت می‌تواند ضمن معرفی بهتر نشریه، موجب برقراری ارتباط سریع بین منابعی با علایق مشترك شود. امروزه تحت روند جهانی شدن و با بهره‌گیری از شبكه‌های مختلف ماهواره‌ای و اینترنت، می‌توان از هر رویدادی در چهارگوشه جهان مطلع گردید. به گفته مك‌لوهان، در دهكده جهانی می‌توان با كلیه وقایع مختلف آشنا شد (1). به این ترتیب، وظیفه دانشجویان و صاحبان نشریات سنتی در مورد حضور در شبكه جهانی اطلاعات مشخص میشود. هر دانشجوی آذربایجانی میتواند و می بایست با آشنائی و تسلط یافتن تدریجی بر كامپیوتر و علی‌الخصوص اینترنت، همچنین اصول اولیه تهیه خبر و گزارش و مهمتر از همه زبان انگلیسی، به عنوان تریبونی برای انعكاس مشكلات در سطح منطقه و جهان عمل نماید. چراكه در عصر شبكه‌ها و انفجار اطلاعاتی، مقابله با سانسور اخبار آذربایجان و سایر ملل ایرانی -توسط مطبوعات و صداوسیما كه تحت سیطره تفكرات شوونیستی و نژاد‌پرستانه صورت می‌گیرد- با بهره‌گیری از اینترنت و شبكه‌های ماهواره‌ای امری ضروری و ممكن می‌نماید.

روی دیگر این سكه، همه‌گیر نبودن اینترنت و ماهواره در ایران و در عین حال تهاجم فرهنگی همه جانبه كانالهای صداوسیما و بالاخص شبكه‌های استانی است كه به زبان و فرهنگهای بومی، با طریق استفاده از زبان هیبرید و تنزل سطح موسیقی و برنامه‌های محلی ضربه می‌زنند؛ در نتیجه قشر جوان ملل ایرانی از فرهنگ خود ناخودآگاه بیزاری جسته و به سمت كانالهای سراسری (به زبان پارسی) كشیده می‌شود. در چنین شرایطی، تولید اطلاعات فرهنگی با روشهای نوین به حفظ هویت ملی ملل ایرانی كمك شایانی خواهد كرد، زیرا ابزارهای جدید به تدریج همه‌گیر خواهند شد.

منابع:

1- كاركردهای نشریات دانشجوئی، دكتر علی‌ اصغر كیا

2- روزنامه‌نگار كیست؟، امر.وی. كاماس

3- شمار مشترك نشریات دانشجوئی آذربایجان

4- www.isna.ir

5- روزنامه همشهری، شماره 3315، 2 اسفند 82

پی‌نوشت:

1- نظریه دهكده جهانی اولین بار توسط مارشال مك‌لوهان جامعه‌شناس و فیلسوف كانادائی مطرح شد. وی در كتاب «جنگ و صلح در دهكده جهانی» آورده است كه در پرتو وسائل ارتباطی الكترونیك، چهره ‌كار و زندگی اجتماعی دگرگون می‌شود، جوامع و ملتها به هم نزدیك می‌شوند و در نهایت دهكده‌ای به پنهای كره ارض پدید می‌آید كه وی آنرا اصطلاحاً «دهكده جهانی» می‌ن

2- این مقاله اولین بار در ویژه نامه " جنبش دانشجویی آذربایجان "نشریه دانشجویی آراز دز دانشگاه تبریز در سال 84 منتشر شد نشریه آرزا بدلیل جاپ این ویژه نامه توقیف گردید.

 

 

 

منبع: 
نشریه گوناسکام

افزودن نظر جدید